Ana Sayfa / Tüm İçerikler / Öfke Nedir?

Öfke Nedir?

Öfke hakkında araştırma yapan psikoloji uzmanlarının, üzerinde hemfikir oldukları kabul şudur: öfke, insani ve evrensel bir duygudur. Öfkenin, evrensel ve insani oluşu, insanın doğasında (fıtratında, yaratılışında) var olduğu anlamına gelir. Yani, dünyanın neresine giderseniz gidin, normal bir insanın (hatta hayvanın da) öfke duygusunu deneyimlediğini görebilirsiniz. (Hayvanların öfkesinden de bahsedilebilmesine rağmen, biz bu yazıda ve öfke kontrolü sitesinde, insani bir duygu olan öfkeyi ele alacağız.)

Öfke her  ne kadar evrensel ve insani bir duygu olsa da, yaşanma şekli kültürden kültüre ve kişiden kişiye değişkenlik gösterebilmektedir. Dolayısıyla, bu satırlar, genel öfke kavramı hakkında bilgi  vermektedir. Kendi öfkenizi anlamak için, bu satırlarla birlikte, kişisel deneyimlerinizin rehberliğine müracaat etmelisiniz.

Öfke, varlığın (insan ve hayvan) kendini koruma ihtiyacından doğan bir duygu tepkimesi olarak kabul edilir. Öfke aynı zamanda, dışarıdan gelecek tehlikeleri uzaklaştırmak için insanlara yaradılıştan verilmiş bir kuvvet olarak düşünülür.

Türk Dil Kurumu Sözlüğü’ne baktığımızda öfkenin şöyle tanımlandığını görürüz; engellenme, incinme veya gözdağı karsısında gösterilen saldırganlık tepkisi, kızgınlık, hışım, hiddet, gazap.

Öfke üzerine çalışma yapan araştırmacılar, öfkenin farklı özelliklerini baz alarak değişik tanımlamalarda bulunmuşlardır. Bu tanımlardan bazıları şunlardır:

“Öfke, doyurulmamış isteklere, istenmeyen sonuçlara ve karşılanmayan beklentilere verilen duygusal bir tepkidir.”

“Öfke; kısmen spesifik duygularla, bilişlerle (düşüncelerle) ve psikolojik tepkilerle bağlantılı olarak, bir hedefe zarar vermeye teşvik eden bir ‘‘sendrom’’dur.”

“Öfke, hakkımız olanı alamadığımız ya da önem verdiğimiz bir insanın beklentilerimiz doğrultusunda davranmadığında yasadığımız bir duygudur.”

“Öfke, hayatın doğru ve yanlışlarına yol gösteren içgüdüsel ve kişisel bir rehberdir.”

“Öfke, kisinin istediği bir şeyi elde edememesi ve hala onu elde etmek istediğinde yaşadığı bir duygudur.”

Bazıları öfkeyi ‘kısa süreli delilik’ şeklinde tanımlamaktadır. Çünkü, öfke bazen, akıl kontrolünün belli bir müddet yok olmasına yol açabilmektedir.

Öfke anında birey, kendisine hâkim olamayabilir, her türlü utanma duygusunu unutabilir, akrabalık ve dostluk bağlarını tanımayabilir, bir kez başladığı şeyde inatlaşabilir ve o şeye sarılabilir, akla ve diğerinin uyarılarına kapalı hale gelebilir, anlamsız nedenler için coşabilir, artık doğruyu ve gerçeği ayırt edemez hale gelebilir.

Bazı uzmanlara göre öfke, içerisinde iyilik veya kötülük barındırmayan normal ve doğal bir duygudur. Yani öfke iyi veya kötü bir duygu değildir. İyi veya kötü olan, öfkeyi yaşama şeklimizdir. Öfkenin, hayatımızda olumlu veya olumsuz bir duygu olmasına kendimiz karar vermekteyiz.

Öfke, “ikincil duygular” diye tabir edilen duygular arasında yer alır. Bunun anlamı şudur: öfkenin altında çoğunlukla, incinme, hayal kırıklığı, engellenme, aşağılanma, çaresizlik gibi başka duygular yatar. Dolayısıyla öfke, içinde karmaşık hisler barındırmaktadır. Öfke, sinirlenmeye, hiddetlenmeye, engellenmiş ve hatta incinmiş hissetmeye neden olan farklı tepkilerden meydana gelmektedir.

İnsan öfkesini, vücuduyla, davranışlarıyla ve düşünce süreçleriyle ortaya koyar. Yani öfkemizi anlayabilmemiz için, bedenimizin verdiği tepkilere, zihnimizde olup bitenlere (düşünce yapılarımıza) ve davranışlarımıza odaklanmamız gerekir.

Psikoloji literatüründe, öfkenin ne olduğu konusunda ortak bir tanım olmamasına rağmen, bazı noktalarda öfke ile ilgili görüş birliğine varılmıştır. Buna göre:

  1. Öfke doğal, insana özgü bir duygudur.
  2. Öfke bir davranış tarzı değil, bir duygudur.
  3. Kronik öfke sağlık için tehlikeli olabilir.
  4. Öfke çoğu kez ortaya çıkmadan tehlikesiz hale getirilebilir.
  5. Öfke, intikam ve saldırganlık şeklinde değil, çözüme yönelik etkin bir şekilde ifade edilmelidir.

Öfke konusunda araştırma yapan Spielberger, öfke duygusuna ‘‘süreklilik’’ ve ‘‘durumsallık’’ açısından bakmıştır. Ona göre durumsal öfke; ‘‘amaca yönelmiş davranışın engellenmesi veya haksızlık algılaması karsısında ne şiddette gerginlik, kızgınlık, sinirlilik, hiddet gibi subjektif duyumsamaların yaşandığını yansıtan bir duygu durumudur’’. Sürekli öfke ise, “durumsal öfkenin genelde ne sıklıkta yaşandığını yansıtan bir kavramdır”

Literatürde, öfke ve sıkça birlikte gördüğümüz saldırganlık ve düşmanlık gibi ilişkili diğer kavramlar arasında bir anlam karmaşası söz konusudur. Düşmanlık, kisinin dünyaya veya üzerindeki varlıklara yönelik negatif tutumunu ve inançlarını yansıtmaktadır. Saldırganlık ise, denetlenemeyen öfke tepkisidir. Saldırganlığı öfkeden ayıran durum, saldırganlıkta fiziksel ve/veya sözel eylemin olmasıdır.

Öfke, düşmanlık, saldırganlık gibi ifadeler birbirleriyle ilişkili olsalar da aslında birbirlerinden farklı kavramlardır. Bir grup araştırmacı, bu ifadelerin duygusal, davranışsal ve bilişsel (düşünce ile ilgili) boyutla birbirlerinden farklılaştığını belirtiyorlar. Bu yaklaşıma göre öfke bir ‘‘duygu’’, saldırganlık bir ‘‘davranış’’,  düşmanlık ise ‘‘biliş (düşünce)’’ olarak tanımlanabilir.

Bu yazımda, “Öfke nedir?” sorusuna, psikoloji biliminin verilerinden hareketle kısa bir cevap üretmeye çalıştım. Siz de, yazı ile ilgili düşüncelerinizi, yazının yorum kısmında benimle paylaşırsanız memnun olurum. Diğer yazılarda görüşmek üzere.

Göz Atın

Öfkemizi Göstermekten Kaçınmamızın Olası 10 Nedeni

Öfke Kontrolü blogunun temel amacı, “normal” bir duygu olan öfke hakkında farkındalık yaratacak içerikler paylaşmaktır. …

2 yorumlar

  1. Benim çok sinirli biri olduğumu söyler herkes. Ama yazınızı okuduktan sonra, öfke denilen duygunun normal bir şey olduğunu anladım. Bu bana iyi geldi. Ama, sinir kontrolü için ne yapacağımı bilemiyorum.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir